རྒྱ་གར་ མངའ་སྡེའི་ རྒྱལ་ཁབས་ ཆུང་ཤོས་ སྦས་ཡུལ་ འབྲས་མོ་ལྗོངས་ འདི་ ཤར་ གངས་རིའི་ ས་གནས་ ཕྱོགས་ལོ་ གནས་པའི་ ཡུལ་ཅིག་ ཨིན། ཡུལ་ཆུང་ སྦས་ཡུལ་ འདིའི་ ནང་ཤ་ རང་བཞིན་གྱི་ སྐྱེ་ ཡོད་པའི་ རྩི་ཤིང་ དང་ དུད་འགྲོའི་ རིགས་ འདྲ་ མིན་འདྲ་ མང་དྲགས་ གནས་སྟི་ སྡོད་ ཡོད་པའི་ ས་གནས་ ཅིག་ཡང་ ཨིན། འདི་ལས་ ས་གནས་ འདིའི་ མཐོ་ཚད་ རབ་རིམ་ལྟར་གྱི་ གནམ་གཤིས་ གནས་སྟངས་ མན་འདྲའོ་ མང་དྲགས་ ཡོད་པོ་ ཨིན། རྒྱ་གར་ མངའ་སྡེའི་ ནང་ལོ་ ཡོད་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་ རྩི་ཤིང་ ནགས་ཚལ་ ལ་སོགས་པའི་ ནང་ལས་ རྒྱ་ཆ་ལས་ བཞི་བཅུ་ ལྷག་ཚོད་ འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ ཡོད་པོ་ ཨིན། འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ རྩི་ཤིང་ ནགས་ཚལ་ མེ་ཏོག་ དང་ སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་གྱི་ རིགས་ འདྲ་ མིན་འདྲ་ ཀེས་པོ་ གནས་སྟི་ སྡོད་ཡོད་པའི་ ཡུལ་ཆུང་ ཁྱད་འཕགས་ དང་ ལྡན་བོ་ ཅིག་ ཨིན།།

འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ མེ་ཏོག་ སྣ་ཁ་ མན་འདྲའོ་ ༤༤༥༨ ལྷག་ཚོད་ ཡོད་པའི་ ནང་ལས་ ༥༢༥ འདེ་ཚོད་ ཨོར་ཀེཌ་ཀྱི་ རིགས་ ཨིན་བོ་ དང་། འདི་ལས་ རྒྱལ་པོ་ མེ་ཏོག་གི་ རིགས་ ༥༨ འདེ་ཚོད་ཡང་ ཡོད་པོ་ ཨིན།   འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ ཨེ་ཏོག་ མེ་ཏོག་གི་ རིགས་ ༣༦ འདེ་ཚོད་ ཡོད་པོ་ དང་། འདི་ལས་ མེ་ཏོག་ མ་ཨིན་བོའི་ སྔོ་རིགས་ ནང་ལས་ བྱ༹ག་ དང་ ཤིང་སྡོང་ སྟེང་ལོ་ སྐྱེ་མཁན་གྱི་ སྨན་ རིགས་ ༥༠༦ ལྷགས་ཚོད་ཀྱི་ རིགས་ཡང་ ཐོབ་ཤད་ ཡོད་པོ་ སྦད། འདི་ལས་ སྐྱེ་མའི་ རིགས་ (Pteridophytes) ༤༨༠ ལྷག་ཚོད་ དང་ སྡུང་ཤིང་ སྟེང་ལོ་ སྐྱེ་མཁན་ ཨེ་ཏོག་ འདྲ་བའི་ རིགས་  (Gymnosperms) ༡༧ ལྷག་ཚོད་ རྩི་ཤིང་ ནགས་ཚལ་ དང་ མེ་ཏོག་གི་ རིགས་ན་ ང་ཅའི་ སྦས་ཡུལ་ འབྲས་མོ་ལྗོངས་ན་ ཐོབ་བཞིན་ ཡོད།།

སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་གྱི་ རིགས་ན་ བྱེ༹མ་ལབ་གྱི་ རིགས་ཅིག་ཀུ་ ༦༨༩ ལྷག་ཚོད་ ཐོབ་བཞིན་ ཡོད་པོ་ དང་། འདི་ལས་ ལྕེབ་རེམ་གྱི་ རིགས་ ཡང་ ༡༥༠༠ ལྷག་ཚོད་ འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ གནས་སྟི་ སྡོད་ ཡོད་པོ་ ཨིན། ཉ་རིགས་ ༥༠ ལྷག་ཚོད་ དང་ སྦལ་པོ་ དང་ འདི་ དང་ རིགས་འདྲ་བའི་ སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་གྱི་ རིགས་ཡང་ ༥༠ ལྷག་ཚོད་ ཡོད་པོ་ ཨིན། (Reptiles) (སྦྱི༹འུ་ རིགས་ ༧༡ དང་ ཟེ་ལ་ ༡༧) སྦྱི༹འུ་ དང་ འདི་ འདྲ་བའི་ སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་གྱི་ རིགས་ ༨༨ འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ ཐོབ་བཞིན་ ཡོད། བྱ༹་རིགས་ ༥༧༤ དང་  ཨོ་མ་ ཅན་གྱི་ སྲོག་ཆགས་ ༡༦༩ བཅས་ ཡོད་པོ་ ཨིན།།

འབྲས་ལྗོངས་ ཡུལ་གྱི་ གནས་སྟངས་ དང་ ས་ཆའི་ ཆགས་ཁུང་ལོ་ གནམ་གཤིས་ གནས་སྟངས་ དང་ ས་ཚད་ ཐོ་སྨན་ ༣༠༠ ལས་ ༨༠༠༠ བར་གྱི་ འདྲ་མིན་ ཡོད་པོ་ལོ་  བརྟེན་སྡི་ འདི་ ཐམས་ཅད་ ཐོན་བོ་ ཨིན།།

འབྲས་ལྗོངས་ ས་ཁུལ་ འདིའི་ ནང་ལོ་ ནགས་ཚལ་ འདི་ ༡༩༧༥ ལོ་ལས་ ཚུར་ ལོ་ལས་ལོ་ སྦོམ་བཞིན་ སོང་བའི་ རྒྱབ་ལས་ ད་ལྟའི་ གནས་སྐབས་ན་ ས་ཚད་ ཡོངས་སྡོམ་ ནང་ལས་ རྒྱ་ཆ་ལས་ བཞི་བཅུ་ ཞེ་བརྒྱད་ འདེ་ཚོད་ ༤༧་༥༩ ནགས་ཚལ་ ཅིག་ལོ་ འགྱུར་ ཡོད་པོ་ ཨིན། འདི་སྡི་ ནགས་ཚལ་ སྲུང་སྐྱོབ་ མཁས་པའི་ དབང་གི་ ཐོན་ ཡོད་པའི་ གྲུབ་འབྲས་ ཅིག་ དང་ མངའ་སྡེའི་ གཞུང་གི་ རྩ་ཁྲིམས་ གཙང་དག་ དང་ མཐའ་སྐོར་ སྲུང་སྐྱོབ་ དང་ ཡར་རྒྱས་ དོན་ལས་ གནང་ བཞིན་པའི་ གཞུང་གི་ ཕྱག་ལས་ འདི་ཙུ་ལོ་ བརྟེན་སྡི་ ཐོན་ཡོད་པོ་ སྦད།  འདི་ ཐམས་ཅད་ལོ་ གཞི་བཞག་སྟི་ འབྲས་ལྗོངས་ མངའ་སྡེ་ འདི་ རྒྱ་གར་ མངའ་སྡེའི་ ནང་ལས་ སྔོ་ཚལ་ དང་ ལྡན་པའི་ མངའ་སྡེ་ ཅིག་ལོ་ཡང་ ངོས་འཛིན་ གནང་ ཡོད་པོ་ ཨིན།།

རྒྱ་གར་ མངའ་སྡེ་ གཞུང་གི་ ནགས་ཚལ་ སྲུང་སྐྱོབ་ དོན་ལས་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ རྩ་ཁྲིམས་ དང་ ལམ་ལུགས་ ཁ་ཤས་ཅིག་ འབྲས་ལྗོངས་ ནང་ལོ་ ངོས་ལེན་ དང་ སྲུང་འཛིན་ གནང་བཞིན་ཡོད། འདི་ཙུ་ནེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༧ ནང་ལོ་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ རྒྱ་གར་ ནགས་ཚལ་ སྲུང་སྐྱོབ་ རྩ་ཁྲིམས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ལོ་ན་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ རི་སྐྱེས་ སྲོག་ཆགས་ སྲུང་སྐྱོབ་ རྩ་ཁྲིམས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོ་ན་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ ནགས་ཚལ་ བདག་སྐྱོང་ རྩ་ཁྲིམས། འདི་ལས་ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལོ་ན་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ མཐའ་བསྐོར་ སྲུང་སྐྱོབ་ རྩ་ཁྲིམས་ བཅས་ ཡོད་པོ་ སྦད། (Indian Forest Act 1927, Wild life Protection Act 1972, The Forest Conservation Act 1980 and Environment Protection Act 1986) འདི་ དང་ འདྲའོ་ བྱ༹ས་ འབྲས་ལྗོངས་ གཞུང་གིས་ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོ་ན་ བཟོས་ ཡོད་པའི་ འབྲས་ལྗོངས་ ཤིང་ནགས་ དང་ རྒྱུགས་ཆུ་ ལམ་སྲུང་ རྩ་ཁྲིམས་ ལབ་མཁན་ ཙུ་ཀིས་ སྦས་ཡུལ་ འདིའི་ ནགས་ཚལ་ དང་ རི་སྐྱིས་ སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་ ཙུ་ལོ་ སྲུང་སྐྱོབ་ བྱ༹ས་བཞིན་ ཡོད་པོ་ སྦད། (The Sikkim Forests and Water Course and Road Reserve, Preservation and protection Act 1988)

གངས་ཅན་ མཛོད་ལྔ་ སྐྱེད་ཚལ་ སྡུམ་ར་ འདི་ འབྲས་གཞུང་གི་ སྲུང་སྐྱོབ་ གནང་ ཡོད་པའི་ སྐྱེད་ཚལ་ སྡུམ་ར་ དང་པོ་ ཨིན་བོ་ དང་།  འདི་ལོ་ རྒྱ་གར དབུས་གཞུང་གི་ རྩ་ཁྲིམས་ (Vide Notification no 95/KNP) དོན་ཚན་ ༩༥ ཕྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༦ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ནང་ ངོས་འཛིན་ གནང་འདུག འདི་ལས་ སྐྱེད་ཚལ་ སྡུམ་ར་ འདི་ལོ་  སྲོག་ཆགས་ སེམས་ཅན་ དང་ རྩི་ཤིང་ རིགས་ ཐམས་ཅད་ ཡར་རྒྱས་ དོན་ལས་ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལོ་ན་ ས་གནས་ མཐའ་སྐོར་ ཀི་ལོ་ མི་ཊར་ ༢༦༢༠ འདེ་ཚོད་ལོ་ ངོས་འཛིན་  གནང་འདི་ མཐར་སྐོར་ སྲུང་སྐྱོབ་ གནང་འདུག འདི་ལས་ ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༧ ཀི་ ཉིན་བཟང་ལོ་ འཛམ་གླིང་ ཕ་ནོར་ གཅེས་འཛིན་ ཚོགས་པའི་ ཚོགས་ཐེངས་ བཞི་བཅུའི་ སྐབས་ (World Heritage Committee) ས་གནས་ Istanbul Turkey ལོ་ UNESCO World Heritage Site ལབ་སྟི་ ངོས་འཛིན་ གནང་འདུག།

འདི་ དང་ འདྲ་བའི་ རི་དྭགས་ སྐྱིད་པའི་ ནགས་ཚལ་ གཉིས་ ཡུལ་ཆུང་ འདིའི་ ནང་ལོ་ ཡོད་པོ་ ཨིན། འདི་ཙུ་ ཕམ་བྷོང་ལོ་ དང་ ཀྱོང་སྒོ་ལ་ གཉིས་ འབྲས་ལྗོངས་ གཞུང་གི་ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལོ་ན་ ངོ་འཛིན་ གནང་འདི་ འདིའི་ ནང་ལོ་ ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་ སེམས་ཅན་ཙུ་ལོ་ སྲུང་སྐྱོབ་ གནང་བཞིན་ ཡོད།།

རྩི་ཤིང་ སྨན་སྣའི་ རིགས།

ཡུལ་ཆུང་ འདིའི་ ནང་ལོ་ རྩི་ཤིང་ སྨན་སྣའི་ རིགས་ཡང་ མང་དྲགས་ ཅིག་ ཡོད་པོ་ ཨིན། ད་ལྟའི་ གནས་སྐབས་ན་ ངོ་ཤེས་པའི་ སྨན་སྣའི་ རིགས་ ༤༦༠ འདེ་ཚོད་ ཡོད་པོ་ ཨིན་བས་ འདི་ཙུས་ ནད་རིགས་ འདྲ་མིན་འདྲ་ དྲགས་ ཚུགས་པའི་ ནུས་པོ་ དང་ ལྡན་བོ་ ཡོད། སྨན་རྩ་ དང་ སྨན་རིགས་ འདི་ཙུའི་ སྟེང་ལོ་ ཉམས་ཞིབ་ དང་ གོ་བ་ ཐོབ་མཁན་ མང་བཞིན་ འགྱུ་བཞིན་པོ་ མཉམ་ཅིག་ སྨན་རྩ་ འདི་ཙུ་ འཚོལ་མཁན་ དང་ འདིའི་ ཁེ་ཚོང་ སོགས་ མང་བཞིན་ འགྱུ་བཞིན་པའི་ དུས་སྐབས་ཞིག་ ཐོན་ཡོད། འདི་ ཨིན་དུས་ རང་དགའ་ རང་ཐང་ ཐོག་ལས་ འདི་ལོ་ ལོངས་སྤྱོད་ བཞིན་ ཡོད་དུས་ སྨན་རིགས་ འདི་ཙུ་ སྦྱ༹ང་བའི་ ཉེན་ཁ་ ཆེ་དྲགས་ ཡོད་པོ་ ཨིན་བས་ འབྲས་གཞུང་ ནགས་ཚལ་ སྲུང་སྐྱོབ་ ལེ་ལག་གི་ སྨན་རྩ་ དང་ སྨན་ཤིང་ འདི་ཙུ་ མི་མཉམ་ གོང་འཕེལ་ ཐོན་བོའི་ དོན་ལས་ ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ State Medicinal Plants Board ལབ་སྟི་ གསར་བཟོ་ གནང་ཡོད་པོ་ ལས་དོན་ གཙོ་བོ་ཡང་ སྨན་རྩ་ དང་ སྨན་ཤིང་གི་ རིགས་ འདི་ཙུ་ ཐམས་ཅད་ལོ་ སྲུང་སྐྱོབས་ དང་ བདག་བཅེས་ བྱ༹ས་ཤད་ ཨིན། ད་ལྟའི་ གནས་སྐབས་ན་ ནགས་ཚལ་ ནང་ལས་ སྨན་རྩ་ རིགས་ རང་དགའ་ རང་ཐང་ ཐོག་ལས་ རྒྱོམ་སྡི་ ཚོང་དུས་ན་ ཙོང་ མི་མཆོག་པའི་ བཀའ་རྒྱ་ དམ་དྲགས་ གསར་པོ་ཡང་ མང་དྲགས་ བཟོ་ ཡོད་པོ་ སྦད། དོན་གནས་ འདི་ཙུ་ལོ་ བརྟེན་སྡི་ ང་ཅའི་ སྨན་རྩའི་ རིགས་ ཐམས་ཅད་ མ་མཉམ་པོ་བྱ༹ས་ གནས་སྟི་ སྡོད་ ཡོད་པོ་ ཨིན་ནོ༎ ༎